Wykonany z drewna Wielki Krąg projektu japońskiego architekta Sou Fujimoto był centrum wydarzeń w ramach ubiegłorocznego Expo w Osace. Wzniesiono go błyskawicznie, bo zaledwie w półtora roku. „Życie” obiektu było jednak znacznie krótsze – Wielki Krąg przetrwał mniej niż rok, rozebrano go krótko po zakończeniu Expo.
Sou Fujimoto i filozofia Wielkiego Kręgu
Wielki Krąg o średnicy ok. 600 metrów i obwodzie ok. dwóch kilometrów znajdował się na wyspie Yumeshima w Zatoce Osaka. Gigant z drewna cedrowego i cyprysowego figuruje w Księdze Rekordów Guinnessa jako największa drewniana struktura w historii. Wybudowano go zarówno przy wykorzystaniu nuki, tradycyjnej japońskiej techniki łączenia masywnych drewnianych belek, jak i najnowszych technologii budowania dużych struktur z drewna.
W trakcie ubiegłorocznej rozmowy z brytyjską instytucją Japan House London autor projektu Wielkiego Kręgu Sou Fujimoto przyznał, że zaskoczyła go propozycja organizatorów Expo 2025, aby to właśnie on zaprojektował obiekt mieszczący pawilony. Architekt miał wątpliwości po kontrowersjach, jakie narosły wokół Igrzysk Olimpijskich w Tokio z 2020 r. Kiedy zajął się projektowaniem Wielkiego Kręgu, spotkała go krytyka ze strony wielu środowisk w Japonii.
Czytaj więcej
Po Wielkim Kręgu, który otaczał teren ubiegłorocznego Expo w Osace, pozostało niewiele, ekipy budowlane usuwają kolejne fragmenty gigantycznej kons...
Projekt Wielkiego Kręgu odzwierciedla filozofię Fujimoto, zgodnie z którą architektura ma sprzyjać spotkaniom. Wielki Krąg był symbolem jedności i miejscem wymiany kulturowej między ludźmi z całego świata. Idea sprawdziła się w praktyce – każdego dnia podczas Expo w Osace obiekt był oblegany przez zwiedzających.
Zdjęcie terenu wystawy Expo w Osace z marca 2026 – większość pawilonów, łącznie z polskim, została zdemontowana, trwa demontaż Wielkiego Kręgu.
„Po pandemii uświadomiłem sobie, że prawdziwe spotkania i prawdziwe doświadczenia są cenniejsze niż kiedykolwiek wcześniej” – mówi architekt. „W erze globalnych podziałów Expo to ważna okazja dla różnych krajów, aby przez sześć miesięcy być razem i pokazać, że różnorodność nadal może się zjednoczyć”.
Zdaniem Fujimoto kluczowe w tym kontekście było wykorzystanie drewna jako głównego budulca. „Jest duży, ale nie agresywny, ponieważ jest z drewna” – tłumaczył japoński architekt.
Kiedy budowa Wielkiego Kręgu dobiegła końca, projekt Sou Fujimoto zamknął usta krytykom. Wielu było wówczas zdania, że rozbiórka takiego obiektu byłaby szaleństwem, a mimo to do niej doszło. Zadecydowały o tym głównie względy finansowe, znaczenie miała też tymczasowość, która jest wpisana w ideę wystaw światowych – większość obiektów jest rozbierana, jedynie część funkcjonuje dalej w nowej formule. Tak było na przykład po Expo w Dubaju w 2021 r. – część pawilonów konstruowano z myślą o tym, że będą pełnić w przyszłości inną funkcję, ale większość miała charakter tymczasowy. Tego typu podejście jest krytykowane w czasach walki ze zmianami klimatycznymi. Ślad węglowy związany z budową, a następnie demontażem i transportem elementów użytych do budowy pawilonów jest wysoki, co budzi protesty.
Sou Fujimoto nie mógł decydować o tym, jakie będą dalsze losy zaprojektowanego przez niego Wielkiego Kręgu. Tę decyzję podjęły władze Osaki. Pozostawiono na pamiątkę jedynie niewielki fragment obiektu, większość drewna, z którego wykonano krąg trafiła na opał, część do recyklingu lub upcyklingu.
Wielki Krąg podzielił tym samym los centrum Expo 1970 w Osace projektu Kenzo Tange, którym zresztą inspirował się Fujimoto. Większość obiektów wówczas rozebrano, na pamiątkę pozostawiono słynną rzeźbę pod tytułem „Wieża Słońca” autorstwa artysty Tarō Okamoto.
Sou Fujimoto: między architekturą a przyrodą
W swoich projektach Sou Fujimoto często łączy architekturę z elementami natury i otoczeniem, a nadrzędnym celem jest stworzenie jak najlepszych warunków do życia dla ludzi. Bardzo ważny dla architekta jest w tym kontekście las jako miejsce mieszczące w sobie wiele struktur i organizmów.
Tę samą filozofię przeszczepił również w Wielkim Kręgu, po którym można spacerować, wypoczywać i obserwować wszystko, co dzieje się zarówno wewnątrz okręgu, jak i na zewnątrz. Symbolem kluczowej roli natury w życiu ludzi było umieszczenie w centrum Kręgu zadrzewionego obszaru o średnicy ok. 150 metrów.
Wielki Krąg to teraz z pewnością najsłynniejszy projekt Sou Fujimoto. Architekt ma również na koncie takie znane obiekty jak m.in. Serpentine Gallery Pavilion w Londynie, apartamentowiec L'Arbre Blanc w Montpellier, minimalistyczny dom House NA w Tokio, biblioteka uczelni Musashino Art University w Kodairze, czy wreszcie przystanek autobusowy o formie klatki schodowej we wsi Krumbach w Austrii.
