W Villi La Fleur w podwarszawskim Konstancinie, prywatnym muzeum Marka Roeflera, trwa wielka wystawa prac Meli Muter, jeden z czołowych artystek ze szkoły paryskiej. W przyszłym roku ekspozycja pojedzie do Paryża. To kolejny taki międzynarodowy projekt w dorobku Marka Roeflera, wcześniej w paryskim Musée de Montmartre można było oglądać wystawę jego kolekcji szkoły paryskiej. To doświadczenie procentuje. – Wystawę widziało prawie 100 tysięcy osób, a rzeźbę Jeana Lamberta-Ruckiego, którą powiesiłem w Sacre-Coeur, zobaczyło ponad milion ludzi. Takie projekty procentują. Nie jestem już anonimowy we Francji. Mam mnóstwo zapytań z muzeów europejskich dotyczących wypożyczeń, bo nagle zorientowano się, że jest w Polsce taki Roefler i ma ciekawe rzeczy w kolekcji. To mój wielki sukces, móc pokazać Francuzom polską diasporę i jej olbrzymi wkład w kulturę francuską – mówi Marek Roefler.  

Emocje po premierze wystawy Meli Muter w Villi La Fleur opadły?

Tak. Przed otwarciem mieliśmy prezentację dla dziennikarzy i kolekcjonerów, którzy wypożyczyli prace na wystawę. Potem był wielki wernisaż i tłumy gości. Teraz wróciło normalne życie. Wystawa jest świetnie 
odbierana, mamy rekordową liczbę odwiedzających. W ostatnią niedzielę przed wejściem stała kolejka chętnych. Jak na moje małe muzeum, to bardzo dużo. To największa wystawa, jaką kiedykolwiek miała Mela Muter. Było to możliwe między innymi dzięki temu, że w ostatnich latach wiele jej świetnych prac przywędrowało do Polski. Pokazują 
to liczby: na 220 obrazów, które można oglądać na wystawie w Villi La Fleur, jedynie kilka jest z państwowych muzeów, 
kilkanaście przyjechało z Europy, a prawie 200 pochodzi z polskich kolekcji.

Ile czasu, ile czasu zajmuje przygotowanie takiej wystawy?

Niecały rok. Mela Muter jest bardzo ważną wystawą, bo to jedna ze sztandarowych artystek szkoły paryskiej. Jej prace cieszą się dużym zainteresowaniem, wielu polskich kolekcjonerów je zbiera. Musieliśmy szczególnie starannie podejść do przygotowania tej wystawy. To projekt międzynarodowy, realizowany we współpracy z paryskim muzeum Montmartre. Po zakończeniu ekspozycji w Villi La Fleur, w marcu 2027 r. wystawa pojedzie do Paryża. Tam będzie jej druga odsłona. To największa wystawa, jaką kiedykolwiek miała Mela Muter. Było to możliwe między innymi dzięki temu, że w ostatnich latach wiele jej świetnych prac przywędrowało do Polski. Pokazują to liczby: na 220 obrazów, które można oglądać na wystawie w Villi La Fleur, jedynie kilka jest z państwowych muzeów, kilkanaście przyjechało z Europy, a prawie dwieście pochodzi z polskich kolekcji.

Czytaj więcej

Wspólna wystawa Ewy Juszkiewicz i Valentino. Polska artystka i słynny dom mody

Jakie emocje panu towarzyszyły, gdy pojawił się pomysł zorganizowania tej wystawy?

Mela Muter jest ze mną niemal od początku mojego 
kolekcjonowania. Jej obraz był jednym z pierwszych, które kupiłem ze szkoły paryskiej. Dzisiaj mam ich ponad 50, 
to potężna kolekcja. Była wielką artystką, odniosła w Paryżu ogromny sukces jako portrecistka. Sławne osoby, nobliści, kompozytorzy, pisarze ustawiali się do niej w kolejce, ale portretowała też ludzi ulicy. Miała wspaniały warsztat, choć właściwie była samoukiem. Całe życie malowała w tym samym stylu, nie zmieniała się pod wpływem mód. Pod koniec życia została jednak niemal całkiem zapomniana, umarła w nędzy. To wielka artystka, mam nadzieję, że nasza 
wystawa będzie małym kamyczkiem do pomnika, który się jej należy.

Jak wyglądało pierwsze spotkanie ze szkołą paryską?

Początkiem była wystawa kolekcji Wojtka Fibaka w Muzeum Narodowym na początku lat 90. Wojtek po raz pierwszy przywiózł wtedy swoje zbiory do Polski, a ja w tym czasie do mojego pierwszego domu, budowanego w Aninie pod Warszawą, kupowałem obrazy, żeby mieć co powiesić na ścianach. Wybrałem Kossaki, bo były wspomnieniem dzieciństwa, czyli wspólnych polowań z ojcem. To był mój pierwszy kontakt ze sztuką. Kolekcja Wojtka była bardzo 
retrospektywna, zaczynała się od malarstwa XIX-wiecznego. Potem była szkoła paryska i awangarda polska lat 50. i 60. – a więc trzy nurty. Dwa z nich były znane, bo prace z tych okresów są w polskich muzeach. Tymczasem szkoła paryska była zupełnym novum. Ci artyści tworzyli za granicą i nie wrócili do Polski. Zobaczyłem ich u Wojtka i spodobało mi się to, choć wtedy jeszcze nie czułem, że chcę pójść w tę stronę. Działałem w branży odzieżowej, prowadziłem bardzo dużą firmę produkującą odzież dla czołowych marek europejskich. Miałem wielu klientów we Francji, więc siłą rzeczy często bywałem w Paryżu. Tam odkryłem Hotel ­Drouot, stary dom towarowy, w którym przez siedem dni w tygodniu odbywają się aukcje. Pod młotek idzie wszystko – od sztuki, przez modę, książki i bibeloty po zabawki.

Czytaj więcej

Grażyna Kulczyk: Polska była jak czysta kartka. Nikt z nas nie miał instrukcji obsługi

Pamięta pan swoją pierwszą wizytę w Drouot?

Odkryłem ten hotel i zobaczyłem, że sprzedawane są tam prace artystów, którzy mnie interesowali. Zorientowałem się też, że we Francji mogę za połowę ceny kupić obrazy artystów oferowanych mi w Polsce, bez udziału pośredników. Jestem biznesmenem z krwi i kości, więc miałem poczucie, że robię niezły interes. Myślałem: jeśli mogę kupić coś o połowę taniej niż w Warszawie, to na tym nie stracę. Co więcej – mam dużą szansę sprzedania z zyskiem. A poza tym – podobały mi się te obrazy. Zacząłem je impulsywnie kupować, brać udział w aukcjach.

Początkowo to było dość uciążliwe, to były czasy faksu. Siedziałem po nocach, próbując się zorientować, co trafi na sprzedaż. Francuzi nie chcieli przyjmować mnie do licytacji, za słabo mówiłem po francusku, więc nie mogłem brać udziału w aukcjach telefonicznych. Musiałem też wysyłać zaświadczenia z banku, że mam pieniądze. Dla domów aukcyjnych byłem kompletnie abstrakcyjną postacią, ale dawałem sobie radę. I tak, krok po kroku, zaczęło się to moje zbieractwo. Na początku kupowałem trochę bez ładu i składu. Przyświecał mi jeden cel: artyści, którzy urodzili się w nieistniejącej Polsce.

Kto panu pokazał, jak poruszać się w tym świecie?

Nikt.

Praca sapera?

Oczywiście nie uniknąłem kupowania wielu rzeczy zupełnie bez sensu.

Podróbki?

Też się zdarzyło. Ktoś na rynku dostrzegał trend, na przykład na szkołę paryską, miał obraz w podobnej stylistyce, ale namalowany przez Francuza, wart 300 euro. Żeby go sprzedać za 1500 euro, podpisywał go innym nazwiskiem. Niedużo kupiłem takich fałszywych rzeczy, ale zdarzyło się.

Sztuka była pomysłem na biznes czy już wtedy obudził się w panu kolekcjoner?

Moja żona mówiła, że to chciwość (śmiech). Stopniowo jednak kolekcjonowanie zaczęło zajmować mi coraz więcej czasu. Sztukę zbieram prawie 30 lat, aukcje od dawna wyznaczają rytm mojego życia. Jeśli w grę wchodzi ważny obraz, w okolicach aukcji nie umawiam żadnych spotkań. Zawsze mam przy sobie dwa czy trzy telefony. Mam też rozpisany plan i wiem, co oraz o której godzinie będzie się odbywać. Za przygotowanie kalendarza odpowiada osoba z mojego muzeum, ale jestem szalony, bo nadal nocami przeszukuję internet, przeglądam aukcje od góry do dołu. Moja asystentka zapisuje mnie na aukcje, dostaję od niej rozkład jazdy, dzięki czemu wiem, kiedy powinienem być pod telefonem i mieć dostęp do internetu.

Czytaj więcej

Farma wiatrowa nie powstanie. Mieszkańcy uratowali pejzaż z obrazów Davida Hockneya

Aukcje to pana życie?

Tak. Mogę otwarcie powiedzieć: jestem od tego całkowicie uzależniony. W dalszym ciągu pozostaję w natarciu, jeśli chodzi o moje zbieractwo. Ono nie słabnie, raczej się nasila. Muszę się powstrzymywać od niektórych zakupów, bo nie udźwignąłbym ich finansowo.

Ma pan spotkanie biznesowe i mówi: przepraszam, muszę się wyłączyć, bo rynek sztuki wzywa?

Tak się zdarza. Czasem rodzina ma do mnie pretensje, 
że zaniedbuję pewne rzeczy.

Co pan odpowiada?

Odpowiem przykładem. Jeden z najlepszych obrazów Tamary Łempickiej udało mi się świetnie kupić. Najpierw oferowano mi go prywatnie, ale powiedziałem wtedy: absurdalna cena, nie jestem zainteresowany. W końcu obraz trafił na aukcję, a ja kupiłem go trzy razy taniej. Aukcja odbywała się w trakcie urodzin mojej wnuczki. Świętowaliśmy w restauracji, ale w lokalu nie było zasięgu. Z dwoma telefonami oraz iPadem siedziałem przed restauracją, na mrozie, i tak kupiłem tę Łempicką. Moja rodzina mówiła wtedy: jesteś walnięty. Ale dlaczego udało mi się kupić ten obraz? Takie sytuacje zdarzają się bardzo rzadko. Okazało się, że ten, kto miał licytować, nie zadzwonił. Później dowiedziałem się, że mój rywal miał jakieś problemy z połączeniem. Aukcję organizował duży dom aukcyjny. Następnego dnia odezwał się do mnie ich człowiek. „Mamy tu ważnego kolekcjonera Łempickiej, który chce koniecznie kupić ten obraz. Niech pan poda cenę. On na pewno go od pana odkupi”.

Jak pan zareagował?

Odparłem, że nie ma o czym mówić. Chciałem mieć ten obraz w swojej kolekcji, więc sprzedaż mnie nie interesowała. Tak bywa. Zdarza się, że ktoś wsiada do samolotu albo następuje zanik sieci, a aukcje często trwają krótko. Chwila, i po sprawie. To rodzaj gry, niezwykle wciągającej.

Jest pan hazardzistą?

Absolutnie nie. Jestem poukładaną osobą, nie zdarzyło się nigdy, żebym nie zapłacił jakiegoś rachunku za swoje ­aukcje. Jestem w pełni świadom konsekwencji licytowania.

Czuje pan emocje podczas aukcji?

Czasem skacze mi ciśnienie, choć dzisiaj jestem wytrawnym uczestnikiem rynku, brałem udział w tysiącach aukcji. Do każdej jestem przygotowany, wiem, do jakiego poziomu będę licytował. Poza tym jako świadomy kolekcjoner licytuję obrazy tych artystów, których zbieram. Czasami wcale nie dlatego, że mam zamiar kupić. Tego przed laty nauczyli mnie znajomi marszandzi – jeśli zbierasz jakiegoś artystę, powinieneś kontrolować, co się z nim dzieje na rynku. Nie można dopuścić do tego, by ten artysta sprzedał się za połowę ceny, to może wywołać przekonanie, że rynek danego artysty się załamał i zaczyna się wyprzedaż.

Co, jeśli pojawia się obraz, na którym panu zależy 
– jak ta Łempicka?

Wtedy z reguły pojawiają się emocje. Czasami powodują one, że znacznie przekraczam swoje ustalone limity. Kupuję za kwotę, której nie powinienem był wydać, ale potem mimo wszystko jestem szczęśliwy, bo okazuje się, że nabyłem bardzo ważny obraz dla mojej kolekcji.

Sztuka pomaga w biznesie?

Oczywiście. Prawie wszyscy wybitni amerykańscy biznesmeni mają swoje kolekcje sztuki. W Europie ma pan dwóch najbogatszych Francuzów, Bernarda Arnaulta i François-Henriego Pinaulta. Obaj mają miliardowe kolekcje, a do tego własne muzea. Kolekcja sztuki to coś, co uwiarygadnia w biznesie. Jeśli prezesa i właściciela firmy Dantex stać na kolekcję sztuki i prywatne muzeum, to znak, że ta firma nie jest na granicy upadku (śmiech). Dzięki sztuce nawiązałem mnóstwo kontaktów. Kontrahentów zapraszam do Villi La Fleur, a pracowników Dantexu edukuję w kwestiach sztuki. Trzy osoby z mojej firmy też kolekcjonują. Pomogłem im, kilka obrazów sprzedałem po cenach zakupu, żeby mieli na ścianach coś, co im się podoba. Robię to nie po to, by mieć lepsze auto i więcej pieniędzy na koncie, cieszyć się cyferkami na ekranie komputera. Lepiej radować się tym, co daje prawdziwą satysfakcję, a do tego można to pokazać innym.

Sztukę zbierał pan dla siebie. W którym momencie uznał pan, że warto zacząć pokazywać tę kolekcję?

Na początku wstydziłem się przyznawać żonie, że cały czas coś kupuję. Mówiłem: to nie jest nowy obraz, odebrałem go od konserwatora albo ramiarza. Tymczasem co chwilę coś przynosiłem, a potem chowałem – na strychu, w garażu, w biurze albo w magazynie. Gdy w 2007 r. kupiłem stary budynek obok mojego domu w Konstancinie pod Warszawą, pojawił się pomysł, żeby zrobić tam „dom dla obrazów”. 
To miała być przestrzeń na spotkania z kontrahentami, przyjaciółmi, rodziną, a jednocześnie miejsce, w którym mógłbym powiesić mnóstwo obrazów, postawić rzeźby. W międzyczasie zatrudniłem Artura Winiarskiego, historyka sztuki, by pomógł mi uporządkować moją kolekcję. Wspólnie otworzyliśmy w Konstancinie ten „dom dla obrazów” w 2009 r. Szybko okazało się, że sporo ludzi chce nas odwiedzić. Dzwonili znajomi kolekcjonerzy, którzy chcieli zobaczyć to miejsce. Uznałem, że powinniśmy zorganizować wystawę. Stopniowo ten nasz „dom dla obrazów” przestawał być prywatny. Potem powstał drugi budynek, teraz 
jestem na etapie uzyskiwania pozwolenia na trzeci. To będzie 
nowoczesny obiekt wystawienniczy, całkowicie prosty.

W rozmowie z „Rzeczpospolitą” sprzed 15 lat, mówił pan: „Autoportret Kislinga to wizytówka mojej kolekcji”. Co jest jej ozdobą dzisiaj?

Mam obecnie lepsze rzeczy w kolekcji, ale ten autoportret nadal jest dla mnie bardzo ważny. Gdy organizowałem wystawę Kislinga, największą, jaką ten artysta miał na świecie, ten obraz odgrywał tam bardzo ważną rolę i nadal ma dla mnie duże znaczenie. Muszę jednak dodać, że 15 lat temu byłem na początku zbierania Kislinga. W międzyczasie wiele rzeczy się przewartościowało. Miałem duże fabryki, szyłem ubrania dla znanych marek, ale patrząc z dzisiejszej perspektywy, zarabiałem grosze w stosunku do tego, jak moja firma radziła sobie w ostatnich latach. Wszystko się zmieniło. Złotówka tak się umocniła, że kiedyś obraz Kislinga za 50 tysięcy euro to była dla mnie abstrakcyjna kwota. Dzisiaj jestem w stanie zapłacić za obraz pół miliona euro. Wszystko się niesamowicie przewartościowało. Polska się przewartościowała.

Ma pan kolekcjonerskie marzenie, które czeka na spełnienie?

Kolejnym jest wybudowanie tego nowego budynku muzeum w Konstancinie. To już na pewno koniec, na to mam odłożone pieniądze, finansowo na nic więcej mnie nie stać. Marzeniem była też ubiegłoroczna wystawa mojej kolekcji w Paryżu, zakończona wielkim sukcesem. Na jego spełnienie pracowałem osiem lat. Chodziłem po różnych muzeach, szukałem kontaktów i udało się. Wystawę widziało prawie 100 tysięcy osób, a rzeźbę Jeana Lamberta-Ruckiego, którą powiesiłem w Sacre-Coeur, zobaczyło ponad milion ludzi. Takie projekty procentują. Nie jestem już anonimowy we Francji. Teraz, przygotowując wystawę Meli Muter, w sprawie wypożyczeń z Francji kontaktowałem się bezpośrednio z Musée d’Orsay czy Musée d’Art Moderne. Podarowałem też Orsay akwarelę Meli Muter, zawisła pomiędzy Gauguinami. Dyrektor muzeum przyjął mnie w poniedziałek, kiedy muzea są zamknięte. Wyobraża pan sobie, jakie to było dla mnie przeżycie? Moja Mela Muter powieszona w sali z pracami Paula Gauguina, a po muzeum oprowadza mnie dyrektor Orsay! Mam mnóstwo zapytań z muzeów europejskich dotyczących wypożyczeń, bo nagle zorientowano się, że jest w Polsce taki Roefler i ma ciekawe rzeczy w kolekcji. To mój wielki sukces, móc pokazać Francuzom polską diasporę i jej olbrzymi wkład w kulturę francuską.

Jest obraz, który spędza panu sen z powiek, 
bo chciałby pan, żeby znalazł się w kolekcji?

Mam rysunki Modiglianiego, ale chciałbym mieć jego olejny obraz. Był wielkim przyjacielem Polaków i ważną postacią dla szkoły paryskiej. Natomiast tu pojawia się bariera cenowa. Nie jestem w stanie kupować prac za miliony, 
to nierealne. Mogę natomiast robić kolejne wystawy. A nawet 
– powinienem. Wypadałoby powtórzyć te, które organizowałem 10 czy 15 lat temu, bo obecnie mam znacznie lepszą kolekcję niż wtedy. Dużo myślę też o sukcesji. Zastanawiam się, jak stworzyć formę prawną, która pozwoli moim dzieciom i wnukom kontynuować to, co rozpocząłem.

Dzieci chcą kontynuować pana dzieło?

Mam nadzieję, że tak, chociaż mają traumę ojca, który zmusza do chodzenia po muzeach i bez przerwy jest na telefonie, siedzi na aukcjach (śmiech).

Zamieniłby pan Konstancin na Paryż?

Nie. Jestem wielkim fanem Polski. To moje miejsce.