Była symbolem komunistycznego luksusu. Dawna ikona brutalizmu świeci pustkami

Zachodnia Brama Belgradu, czyli podwójny wieżowiec, którego oficjalna nazwa to Genex Tower, góruje nad stolicą Serbii od blisko pięciu dekad i jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów europejskiego brutalizmu. Niegdyś najwyższy budynek na Bałkanach, Genex Tower był symbolem postępu i siły socjalistycznej Jugosławii. Teraz brakuje pomysłu, w jaki sposób zapewnić niszczejącemu budynkowi przetrwanie.

Genex Tower. Zachodnia Brama Belgradu: Brutalizm w dawnej Jugosławii

Budowa wieżowca, który nazwano Zachodnią Bramą Belgradu, ruszyła w 1977 r. i dobiegła końca trzy lata później. Brutalistyczny kompleks zaprojektował serbski architekt Mihajlo Mitrović na potrzeby nieistniejącej już, państwowej firmy handlowej Genex – stąd oficjalna nazwa budynku, Genex Tower.

W czasach, kiedy oddano do użytku Genex Tower, budynek był symbolem nowoczesności, miał też witać – i zachwycać – osoby, które wjeżdżały do Belgradu od zachodu, z lotniska. Jego bryła miała oddawać optymizm czasów dynamicznego rozwoju przemysłu i nowych technologii.

Czytaj więcej

Architektura

Najpiękniejszy nowy dworzec na świecie. Nagroda dla stacji metra w Europie

Jury konkursu Prix Versailles wybrało osiem najpiękniejszych nowych budynków na świecie. Tytuł na...

Monumentalny, wielofunkcyjny budynek był na początku lat 80. jednym z najnowocześniejszych obiektów w Jugosławii. Tworzą go dwie połączone ze sobą wieże, których szczyt wieńczy obrotowa restauracja – wówczas rzadkość, nie tylko w tak zwanym bloku państw socjalistycznych.

Liczący 115 metrów (135 metrów wraz z anteną) Genex Tower był w momencie oddania go do użytku najwyższym budynkiem na Bałkanach. Ten tytuł udało mu się utrzymać aż do lat 90., ale nawet obecnie jest jednym z najwyższych budynków mieszkalnych w Europie Południowo-Wschodniej.

Foto: Lessormore, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Każdy z dwóch wieżowców tworzących Zachodnią Bramę Belgradu miał inne przeznaczenie. W jednym, 30-piętrowym, mieściły się 84 mieszkania. Drugi, liczący 39 pięter, pełnił funkcje komercyjne. Znajdowały się w nim nowoczesne biura typu „open space”. Z wieży „biznesowej” można było przejść do obrotowej restauracji.

Foto: Ivanbuki, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Obydwie wieże łączył dwupoziomowy most – z jednego do drugiego budynku można było przejść łącznikiem. Zgodnie z koncepcją Mihajlo Mitrovicia miało to symbolizować łączność między dwiema sferami życia społecznego – biznesowego i prywatnego.

Genex Tower: Niekochany symbol dawnej Jugosławii

Zachodnia Brama Belgradu do dziś zachwyca architektów i przyciąga fotografów, filmowców i miłośników urbexu. Niektórzy uważają, że projektując wieżowiec, Mitrović wyprzedził swoją epokę i doszukują się w brutalistycznej bryle elementów, które zapowiadały nadchodzący postmodernizm.