James Turrell, nestor świata sztuki i zarazem jeden z najbardziej wpływowych artystów naszych czasów, jest autorem serii wielkoskalowych instalacji wykorzystujących grę światła i cienia. W muzeum sztuki ARoS w duńskim Aarhus 19 czerwca udostępnione zostanie najbardziej monumentalne dzieło autorstwa Amerykanina – ogromna kopuła z serii „As Seen Below”.
Dania. „As Seen Below” – instalacja Jamesa Turrella
James Turrell to jeden z najdłużej żyjących i działających artystów naszych czasów – początki jego twórczości sięgają lat 60. ubiegłego wieku. Słynącego z wielkoskalowych instalacji Amerykanina uważa się za pioniera tak zwanej sztuki percepcyjnej, w której kluczową rolę odgrywa światło, przestrzeń i skala, a także odbiór tych bodźców przez osoby, które wchodzą w bezpośrednią interakcję z jego dziełami.
Do najbardziej znanych prac Turrella należą monumentalne instalacje z serii Skyspaces. Dotychczas powstało już kilkadziesiąt instalacji z tej serii. Są rozsiane po całym świecie i przybierają różne formy: od wielkich, wolnostojących kopuł po otwory w specjalnie zaprojektowanych sufitach – tak jak w Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku.
Najnowsza instalacja Turrella z tej serii, której tytuł brzmi „As Seen Below” (ang. „jak widać poniżej”), otwiera się w Aarhus w Danii. To największa praca Amerykanina z cyklu Skyspace, którą zbudowano jako część muzeum.
Kopuła o średnicy 40 metrów i szerokości 16 metrów będzie stanowić przedłużenie muzeum sztuki ARoS w Aarhus. Budowa instalacji „As Seen Below” wpisuje się w szerszy projekt rozbudowy duńskiego muzeum, za który odpowiada lokalna pracownia architektoniczna Schmidt Hammer Lassen Architects. W ramach rozbudowy instytucja zyska podziemną i zewnętrzną przestrzeń wystawienniczą.
James Turrell: Gigant amerykańskiej sztuki
Do kopuły prowadzi specjalnie oświetlony podziemny korytarz, który jednocześnie łączy się z nową podziemną przestrzenią muzeum ARoS. Z korytarza zwiedzający wkracza do skąpanej w monochromatycznym świetle kopuły.
James Turrell zaprojektował system oświetlenia kopuły tak, aby kolory zmieniały się co jakiś czas. Na szczycie całej konstrukcji znajduje się otwór – charakterystyczny element wszystkich instalacji z serii Skyspaces, przez który do wnętrza kopuły dostaje się naturalne światło, wchodzące w interakcję ze sztucznym światłem we wnętrzu, co daje rozmaite efekty w zależności od pory dnia i pogody.
W styczniu 2026 roku Turrella w Aarhus odwiedził duński król Fryderyk.
Wzdłuż ścian kopuły znajdują się stopnie, na których można usiąść. W centrum obiektu, na podłodze, umieszczono swego rodzaju palenisko, które otacza niski krąg z cegieł.
Instalacja „As Seen Below” otwiera się dla zwiedzających 19 czerwca 2026 r. i będzie czynna do 31 grudnia. „Ta praca powstawała przez wiele lat i cieszę się, że otworzy się dla publiczności w trakcie letniego przesilenia w 2026 r.” – skomentował James Turrell.
„Poprzez »As Seen Below« kształtuję raczej samo doświadczenie patrzenia, niż zwyczajnie tworzę obraz. Architektura przybliża niebo, dzięki czemu uświadamiamy sobie, że akt patrzenia sam w sobie jest dziełem sztuki” – dodał amerykański artysta.
